آشنایی با قرارداد هوشمند

قرارداد هوشمند چیست؟

آشنایی با قراردادهای هوشمند

یک قرارداد هوشمند همان‌طور که از نامش پیداست، مجموعه‌ای از کدهای برنامه‌نویسی بر بستر بلاک‌چین است که تمامی دستورات تعیین‌شده را بدون نیاز به دخالت هرگونه عامل انسانی، به صورت خودکار و هوشمند اجرا می‌کند. در بلاک‌چین اصل بر شفافیت است و این نوع قراردادها در واقع ضمانتی برای اجرای حتمی تمامی بندهای قرارداد در شرایط تعریف‌شده است.

قراردادهای معمولی در مقابل قراردادهای هوشمند

تفاوت قرارداد هوشمند و قرارداد معمولی
قرارداد در واقع نوعی توافق بین دو یا چند فرد است که در آن طرفین متعهد می‌شوند امور مشخصی را در شرایط تعیین‌شده اجرا کنند.

قراردادهای معمولی

قراردادهای کاری، قراردادهای خرید و فروش و یا قراردادهای ارائه خدمات در پلتفرم‌های مختلف مثل بانک‌ها همگی از انواع قراردادهای سنتی هستند.برای مثال شما در ازای دادن میزان مشخصی از کارمزد می‌توانید به هر حساب بانکی که می‌خواهید، واریز وجه داشته باشید.

اما ایراد این نوع قراردادها در چیست؟ خدمات بانکی را در نظربگیرید. فرض کنید می‌خواهید مبلغ مشخصی پول را به حساب فرد دیگری انتقال دهید. کدهای برنامه‌نویسی در سرور مرکزی بانک، این فرایند را بررسی کرده ودر صورت فراهم بودن شرایطی همچون کافی بودن موجودی حساب شما و صحیح بودن اطلاعات حساب مقصد، عملیات انتقال را تایید و اجرا می‌کنند. اما اگر این شروط برقرار نباشد، عملیات با اختلال مواجه شده و شما با پیغام خطا مواجه خواهید شد.

همان‌طور که گفتیم، بررسی شرایط احراز عملیات انتقال وجه از طریق سرورهای بانک پردازش و انجام می‌شود. به بیان ساده‌تر، این سرورها به عنوان یک واسطه عمل می‌کنند. بنابراین شما برای استفاده از خدمات بانکی باید در همان ابتدای امر به عملکرد این سرورها اعتماد کنید.

در قراردادهای معمولی همواره باید به یک واسطه که می‌تواند یک شخص، سازمان یا حتی یک سیستم برنامه‌نویسی‌شده باشد اعتماد کنید. در صورتی که ممکن است در شرایط خاصی، این واسطه‌ها عملکردی مشابه با کدهای برنامه‌نویسی‌شده خود نداشته باشند. ( حالتی را تصور کنید که دستگاه خودپرداز بدون هیچ دلیلی کارت بانکی شما را ضبط می‌کند یا به اصطلاح عامیانه می‌خورد!)

یاحتی ممکن هست این سرورها مورد حملات هکری قرار بگیرند واجرای کدهای برنامه‌ریزی‌شده با نوعی اخلال مواجه شده یا متوقف شود.

قراردادهای هوشمند

قرارداد هوشمند چیست
در قراردادهای هوشمند اما دیگر نیازی به اعتمادکردن به هیچ واسطه‌ای نیست.

اما چگونه؟

در قراردادهای هوشمند، کدهای برنامه‌نویسی مربوط به اجرای مفاد قرارداد، روی شبکه بلاک‌چین پیاده‌سازی و ذخیره می‌شود.شبکه بلاکچین، نسل جدید تکنولوژی است که برمحور «شفافیت» بنا شده و با هدف غیرمتمرکزسازی تمامی ابعاد زندگی بشر توسعه یافته‌است.

با اجرای قراردادها بر روی شبکه بلاک‌چین، تمامی واسطه‌های اجرای آن‌ها حذف شده و متون قرارداد در شرایط تعیین‌شده، بدون به‌کارگیری واسطه‌ها، به صورت خودکار و با بهره‌گیری از اصول بلاک‌چین پیاده‌سازی می‌شوند.

نزدیک‌ترین مثال برای قراردادهای هوشمند، ماشین‌های وندینگ یا همان دستگاه‌های فروش اتومات کالا هستند. به این ترتیب که شما مبلغ مورد نظر را پرداخت کرده و دستگاه بدون نیاز به هیچ واسطه‌ یعنی همان فروشنده، کالای درخواستی را به شما تحویل می‌دهد.

نمونه ای از قرارداد هوشمند

قراردادهای هوشمند چگونه کار می‌کنند؟

همان‌طور که در ابتدای مقاله گفتیم، کدها و دستورات اجرای قراردادهای هوشمند در شبکه بلاک‌چین ذخیره و اجرا می‌شوند. در بلاک‌چین هیچ سرور مرکزی برای ذخیره اطلاعات وجود ندارد و داده‌ها توسط خود اعضای شبکه که همان ماینرها هستند ذخیره می‌شوند.

به عبارت ساده‌تر، داده‌ها به صورت توزیع‌شده و غیرمتمرکز در دفاتر کل ذخیره می‌شوند و نه در یک سرور مرکزی. بنابراین امکان هیچ‌گونه تغییر در کدهای برنامه‌نویسی‌شده و یا تغییر در نحوه اجرای قراردادها وجود ندارد.


تفاوت قراردادهای هوشمند و قرارداد معمولی

مهم‌ترین وجه تمایز قراردادهای هوشمند با قرارداد معمولی در حذف واسطه‌هاست.
  • در قراردادهای هوشمند، کدهای اجرای قرارداد در شبکه بلاک‌چین ذخیره می‌شوند که امکان تغییر یا توقف آن وجود ندارد. کدهای مربوط به قراردادهای معمولی اما در یک سرور مرکزی ذخیره می‌شوند که می‌توانند توسط افراد، سازمان‌ها یا حتی حملات هکری دستخوش تغییر شوند.
  • کدها و دستورات مربوط به قراردادهای هوشمند در شرایط احراز، به صورت همتا به همتا(Peer-to-Peer)، خودکارو بدون نیاز به واسطه‌ها اجرا می‌شوند. اما قراردادهای معمولی توسط افراد، سازمان‌ها یا حتی دستگاه‌های برنامه‌نویسی‌شده با سرور مرکزی پیاده‌سازی می‌شوند.
قرارداد هوشمندقرارداد معمولی
ذخیره در بلاک‌چین ذخیره در سرورهای مرکزی
تنظیم و اجرا به صورت خودکار و بدون تغییرتنظیم و اجرا توسط افراد، سازمان‌ها و سرورهای مرکزی

اجزای قراردادهای هوشمند

مشابه با قراردادهای عادی، قراردادهای هوشمند نیز از اجزای مشخصی تشکیل شده‌اند:

  • امضا کنندگان
    منظور از امضاکنندگان، همان طرفین قرارداد است که می‌توانند دو نفر یا بیشتر باشند.
  • موضوع قرارداد
    منظور همان مواردی است که در اختیار طرفین قرارداد قرار می‌گیرد و آن‌ها بر این دستورالعمل‌ها اتفاق نظر دارند.
  • ضوابط
    منظور از ضوابط همان کدهای برنامه‌نویسی است که دستورات اجرایی قرارداد را بر بستر بلاک‌چین محقق می‌کند.
به بیان ساده‌تر، ضوابط قرارداد، موضوع قرارداد را که توسط امضاکنندگان به توافق رسیده، اجرا می‌کنند.

هدف از ایجاد قراردادهای هوشمند چیست؟

عموم افراد معتقدند فناوری بلاک‌چین تنها به ارزهای دیجیتال اختصاص دارد. در صورتی که این تصور کاملا نادرست است. فناوری بلاکچین بر محور تمرکززدایی و حذف واسطه‌ها در تمامی حوزه‌ها بنا شده‌‌است. ارزهای دیجیتال تنها تمرکززدایی در بخش مربوط به امور مالی بلاک‌چین را در برمی‌گیرد.

قراردادهای هوشمند ایجاد شده‌اند تا شفافیت و تمرکززدایی را در سایر حوزه‌های بلاکچین محقق سازند. با استفاده از قراردادهای هوشمند در کسب‌وکارهای مختلف، تمامی واسطه‌ها، هزینه‌های آشکار و پنهان اضافی حذف می‌شوند. قراردادهای هوشمند به صورت کلی افزایش سرعت و دقت در امور متعدد را موجب خواهدشد.

کاربرد قراردادهای هوشمند

کاربرد قراردادهای هوشمند
تا به اینجا با با مفهوم قراردادهای هوشمند که یک فناوری نوظهور و بسیار کاربردی در میان پروژه‌های ارزدیجیتال است آشنا شدید. حال باید بدانید که این نوع قراردادهای در چه مواردی قابلیت استفاده دارند؟ استفاده از قراردادهای هوشمند به دنیای کریپتوکارنسی محدود نمی‌شود.

به صورت کلی تمامی کسب‌وکارهایی که از «قراردادها» استفاده می‌کنند و ذخیره اطلاعات برای آن‌ها اهمیت دارد، می‌توانند از قراردادهای هوشمند بهره گیرند. از کسب‌وکارهای مراقبت‌های بهداشتی گرفته تا زنجیره تأمین، خدمات مالی و تنظیم اسناد حقوقی.

برخی از نمونه‌های استفاده از قراردادهای هوشمند به شرح زیر است:

سیستم رأی‌گیری دولتی

قراردادهای هوشمند محیطی امن را فراهم می‌کند که سیستم رأی‌گیری را کمتر در معرض دست‌کاری قرار می‌دهد. رأی‌هایی که از قرارداد هوشمند استفاده می‌کنند، به‌وسیله دفتر کل محافظت می‌شوند که رمزگشایی آن بسیار دشوار است. به همین ترتیب احتمال هرگونه تقلب در روند انجام رای‌گیری از بین می‌رود.

علاوه بر این، قراردادهای هوشمند می‌توانند مشارکت رأی‌دهندگان را افزایش دهد که ازنظر تاریخی به دلیل سیستم ناکارآمدی که رأی‌دهندگان را ملزم به ایستادن در صف‌های طولانی، نشان دادن مدارک هویتی و تکمیل فرم‌های متعدد می‌کند، کم است. رأی‌گیری، زمانی که به‌صورت آنلاین و با استفاده از قراردادهای هوشمند انجام می‌شود، می‌تواند تعداد شرکت‌کنندگان در یک سیستم رأی‌گیری را افزایش دهد.

مراقبت‌های بهداشتی

بلاک چین می‌تواند سوابق سلامت بیماران را با یک کلید خصوصی ذخیره کند. به دلیل نگرانی‌های مرتبط با حفظ حریم خصوصی، فقط به افراد خاصی اجازه دسترسی به این سوابق داده می‌شود. همچنین، تحقیقات را می‌توان به‌صورت محرمانه و ایمن با استفاده از ظرفیت یک قرارداد هوشمند انجام داد.

تمام رسیدهای بیمارستانی بیماران را می‌توان در بلاک چین ذخیره کرد و به‌صورت خودکار با شرکت‌های بیمه به‌عنوان گواهی ارائه خدمات به اشتراک گذاشت. علاوه بر این، دفتر کل را می‌توان برای فعالیت‌های مختلفی مانند مدیریت منابع، نظارت بر داروها و رعایت مقررات نیز استفاده کرد.

زنجیره تأمین

به‌طور سنتی، زنجیره‌های تأمین به دلیل سیستم‌های مبتنی بر کاغذ که در آن فرم‌ها از کانال‌های متعددی برای دریافت تأییدیه عبور می‌کنند، دچار مشکلات زیادی هستند. این فرآیند پرزحمت، خطر تقلب و ضرر را افزایش می‌دهد.

بلاک چین می‌تواند چنین خطراتی را با ارائه نسخه دیجیتالی قابل‌دسترس و ایمن به طرف‌های درگیر در زنجیره از بین ببرد. قراردادهای هوشمند را می‌توان برای مدیریت موجودی و اتوماسیون پرداخت‌ها و وظایف مختلف مورداستفاده قرار داد.

خدمات مالی

قراردادهای هوشمند از مسیرهای مختلف به تغییر خدمات مالی سنتی کمک می‌کنند. برای مثال، اگر همه‌چیز مناسب تشخیص داده شود، آنگاه مطالبات بیمه، بررسی خطا، مسیریابی و انتقال پرداخت‌ها به کاربر توسط این نوع قراردادها انجام می‌شود.

این نوق قرارداد همچنین ابزاری حیاتی برای حسابداری است و امکان نفوذ به سوابق حسابداری را از بین می‌برد. این قراردادها همچنین سهامداران را قادر می‌سازند تا به شیوه‌ای شفاف در تصمیم‌گیری‌های مختلف شرکت کنند. همچنین به تسویه کردن کمک کرده و وجوه را پس از محاسبه مبالغ تسویه منتقل می‌کنند.

مزایای قراردادهای هوشمند


همان‌طور که گفتیم، قراردادهای هوشمند بر بستر بلاک‌چین تنظیم و اجرا می‌شوند. به همین دلیل مزایا و کارکردهای مثبت بلاک‌چین، در قراردادهای هوشمند نیز مشهود است.

  • امنیت و اعتمادسازی
    با ذخیره دستورات اجرای قراردادها در بلاک‌چین، امکان تغییر آن‌ها و یا توقف اجرا، به دلیل اصل تمرکززدایی و شفافیت حاکم بر بلاک‌چین، وجود ندارد.
  • ضمانت اجرا
    با ایجاد کدهای برنامه‌نویسی قراردادها در بلاک‌چین، دستورات تعریف‌شده در زمان مشخص به صورت خودکار و بدون نیاز به هیچ واسطه‌ای اجرا می‌شوند.
  • افزایش کارآمدی و حذف هزینه‌های اضافی
    با استفاده از فناوری بلاک‌چین در تنظیم و اجرای قراردادها، تمامی هزینه‌های اضافی همچون هزینه‌های ثبت در دفاتر اسناد و یا کارمزد ارائه خدمات به صورت کلی حذف می‌شود. هم‌چنین انتقال آن به طرفین قرارداد بسیار آسان‌تر و در مراحل ساده‌تری انجام می‌پذیرد.
  • افزایش سرعت و دقت
    قراردادهای هوشمند با حذف واسطه‌ها، دستورات قرارداد را با سرعت و بدون وقفه اجرا می‌کند. هم‌چنین استفاده از قراردادهای هوشمند منجر به حذف خطاهای انسانی می‌شود که معمولاً به دلیل پر کردن دستی فرم‌های متعدد رخ می‌دهد.

معایب قراردادهای هوشمند

قراردادهای هوشمند علی رغم کارکردهای مثبتی که دارند، گاهی باعث بروز محدودیت‌هایی برای کاربران می‌شوند. اصلی‌ترین این محدودیت‌هل عبارتند از:

  • تغییر دادن آن‌ها مشکل است
    به دلیل تنظیم کدهای دستوری بر بلاک‌چین، تغییر فرآیندهای این نوع قراردادها تقریباً غیرممکن است. اعمال هرگونه اصلاح در مجموعه کدها، فرایندی زمان‌بر و پرهزینه می‌باشد.
  • امکان وجود حفره‌هایی در قرارداد
    بر اساس مفهوم حسن نیت، طرفین معامله منصفانه رفتار خواهند کرد و منافع غیراخلاقی از یک قرارداد به دست نمی‌آورند. بااین‌حال، استفاده از قراردادهای هوشمند، اطمینان یافتن از رعایت شرایط مطابق آنچه توافق شده است را دشوار می‌کند.
  • شخص ثالث
    اگرچه قراردادهای هوشمند به دنبال حذف دخالت واسطه‌ها هستند، اما حذف آن‌ها به‌طور کامل ممکن نیست. بلکه واسطه‌ها در یک این نوع قراردادها، نقش‌های متفاوتی با نقش‌هایی که در قراردادهای سنتی به عهده می‌گیرند، بر عهده خواهند داشت.
  • اصطلاحات مبهم
    ازآنجایی‌که قراردادها شامل شرایطی هستند که همیشه قابل‌درک نیستند، قراردادهای هوشمند همیشه قادر به رسیدگی به شرایط و ضوابط مبهم نیست و وجود ابهامات می‌تواند منجر به تعارض منافع یا سایر مشکلات مرتبط با آن شود.

قراردادهوشمند چیست ؟

شکلی جدید از قراردادهاست که بر بستر بلاک‌چین تنظیم و ذخیره می‌شود. دستورات قراردادهای هوشمند بدون دخالت هیچ واسطه‌ای با سرعت و دقت بالا اجرا شده و امکان تغییر یا توقف آن وجود نخواهد داشت.

آیا قراردادهای هوشمند ارزش قانونی دارند؟

در حال حاضر، قراردادهای هوشمند توسط دولت‌ها به رسمیت شناخته نمی‌شود. برای مثال انتقال مالکیت یک واحد تجاری یا مسکونی از طریق قراردادهای هوشمند، دارای اعتبار حقوقی و قانونی نیست.

کلاهبرداری در قراردادهای هوشمند چگونه است؟

قراردادهای هوشمند در کنار تمامی مزایا و اعتمادسازی‌هایی که برای کاربران فراهم می‌کند، ممکن است گاهی اوقات با هدف کلاهبرداری مورد استفاده قرارگیرد. در برخی موارد از قراردادهای هوشمند برای ایجاد و گسترش طرح‌های پانزی به کار برده می‌شود.

پروژه‌ دابل وی (Double way) یک نمونه از طرح‌های پانزی است که با استفاده از قراردادهای هوشمند ایجاد شد. افراد زیادی به این‌ها پروژه اعتماد و در آن مشارکت کردند و بخش قابل توجهی از دارایی‌های خود را از دست دادند.

زبان برنامه‌نویسی قراردادهای هوشمند چیست؟

برای ایجاد و توسعه قراردادهای هوشمند، زبان برنامه نویسی سالیدیتی (Solidity) به کار برده می‌شود.

قراردادهای هوشمند بر کدام بلاکچین‌ها ایجاد می‌شوند؟

بلاکچین اتریوم، مناسب‌ترین محیط برای تنظیم و اجرای قراردادهای هوشمند است و کاربران می‌توانند با ارزدیجیتال اتریوم (ETH)، امور پرداختی مربوط به استفاده از این بلاکچین را انجام دهند. بلاک‌چین NXT نیز تعداد محدود و مشخصی الگو برای پردازش قراردادهای هوشمند ایجاد کرده‌است.

تاثیر قراردادهای هوشمند بر اقتصاد ایران چگونه است؟

تحلیلگران اقتصاد، قراردادهای هوشمند را تغییری بزرگ به نفع تجارت ایران می‌دانند. این نوع قراردادها، دستورات اجرایی را بدون دخالت هیچ واسطه‌ای اجرا می‌شوند. همان‌طور که می‌دانیم تحریم‌های اقتصادی چالش‌های بسیاری را در مسیر رشد اقتصاد کشور ایجاد کرده‌است.

با استفاده از قراردادهای هوشمند در امور بازرگانی، صادرات و واردات و نقل و انتقالات بین‌المللی مالی می‌توان این محدودیت‌ها را رفع کند. به عبارت دیگرقراردادهای هوشمند می‌توانند مراودات اقتصادی ایران با سایر کشورها به میزان قابل توجهی بهبود بخشد. به همین منظور لازم است تا قوانین مربوط به آن‌ها تنظیم گردد.

جایگاه قراردادهای هوشمند در آینده ارزهای دیجیتال چگونه است؟

قراردادهای هوشمند با این هدف طراحی شده‌اند که تمامی کسب‌وکارها را به سمت غیرمتمرکزشدن هدایت کنند. به عبارتی قراردادهای هوشمند، آینده‌ای هوشمند را رقم خواهد زد. در حال حاضر بسیاری از پروژه‌های رمزارزی برای توسعه و گسترش پلتفرم خود از مکانیسم قراردادهای هوشمند استفاده می‌کنند.

آیا قراردادهای هوشمند می‌توانند به صورت کامل جایگزین اسناد قراردادی امروزه شود؟

ماهیت قراردادهای هوشمند برنامه‌ای است که آن دستورات اجرایی، طبق شرایط از پیش تعیین‌شده، به صورت خودکار پیاده‌سازی می‌شود. برخی قراردادهای مثل قرارداد پیمانکاری، با ماهیت قراردادهای هوشمند سازگار نیستند.

جمع‌بندی

قراردادهای هوشمند، مجموعه‌ای از کدهای برنامه‌نویسی بر بستر بلاکچین است. این کدها موضوع قرارداد را که به توافق طرفین قرارداد رسیده، به صورت خودکار و بدون دخالت هیچ واسطه‌ای اجرا می‌کنند. هدف از ایجاد نوع قراردادها، حداکثرسازی سرعت، امنیت و دقت در ابعاد مختلف بلاکچین است. باتوجه به گسترش و پذیرش روزافزون تکنولوژی بلاکچین در سطح دنیا، کاربرد قراردادهای هوشمند نیز روند افزایشی خواهد داشت.

نظر شما در مورد قرارداد هوشمند چیست؟ این نوع قراردادها چه جایگاهی در آینده کسب‌وکارها خواهد داشت؟

به این post امتیاز دهید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.